Our blog serves as regular motivation for you to speak the Irish language. Find posts about culture, videos where you find how to say certain phrases, and member interviews to tell you about their experience of learning the language.

Spiorad na Samhna Documentary video


Halloween may be over for another year, but it’s still a fascinating link to the “otherworld” in ancient Irish culture.

Watch this interesting documentary on the origins of Ireland’s biggest Halloween Carnival in Derry back to the troubled years of the 1980s. Dessie Baker, the director and producer, contacted us to share this with you. Go raibh maith agat, a Dessie!

It also traces the origins of Halloween itself back to the Celtic festival of Samhain, with Dr. Jenny Butler from the Folklore Department of University College Cork providing a fascinating commentary.

The film uses footage from the spectacular 2013 show Inferno, produced by LUXe, based in Donegal.

Click here to watch the short documentary online.

SCRIPT

NB Some of the forms in the script below have been corrected. The script is followed with a few study questions for intermediate level Irish learners.

Mír 1

00:05-00:36

Doire. Tá Halloween ann, nó mar a deirtear as Gaeilge, Oíche Shamhna.

Tá an chathair ag déanamh réidh. Tá sí ciúin anois ach beidh sin ag athrú go gairid.

Is é Carnabhal Halloween i nDoire an ceiliúradh is mó in Éirinn. Tagann tríocha míle daoine chun paráid agus na tinte ealaíne a fheiceáil.

Ach, cad é mar a thosaigh an fhéile ansin? Agus cad é an ceangal idir Halloween agus féile ársa Cheilteach na Samhna? An bhfuil spiorad na Samhna beo go fóill i nDoire?

Mír 2

00:48-01:27

Féile thraidisiúnta is ea an tSamhain, agus déantar í a cheiliúradh ar an aonú lá déag is fiche de Dheireadh Fómhair. Is é is dócha go bhfuil bunús na féile le fáil i seanfhéile Cheilteach a chuir tosach an gheimhridh in iúl.

(Is) féidir féile na marbh a thabhairt uirthi chomh maith, toisc an ceangal atá aici leis an saol eile. Ba thábhachtach leis na Ceiltigh féile na Samhna mar go gcuireadh sí tosach na bliana nua in iúl don phobal.

Tréimhse idir eatarthu ab ea í, más maith leat, i dtréimhse a bhí éiginnte toisc gur ar thairseach an dá leath den bhliain Cheilteach a tharla sí, is é sin, idir an samhradh agus an geimhreadh.

Mír 3

03:04-03:35

Lastaí tinte cnámh ar chnoic naofa na hÉireann i rith fhéile ársa na Samhna, Cnoc na Teamhrach agus Tlachtga ina measc, dhá chnoc atá i gContae na Mí.

Bhain na searmanais seo ina lastaí tinte, bhain siad leis na draoithe, ardshagairt an chreidimh dúchais. B’fhéidir go raibh brí dheasghnáthúil leis na tinte cnámh, mar tá ceangal láidir siombalach idir na tinte seo nó solas na gréine.

B’fhéidir, leis, ar ndóigh, go bhfuil brí dhiamhair neamhaí éigint leo atá ceilte orainn anois.

Mír 4

04:59-05:24

Bhí ar dhaoine bheith faoi bhréagriocht chun iad féin a cheilt ó na mairbh. Bhí baol ann go n-imreodh na mairbh díoltas ar dhaoine a dhéanadh fealladh orthu sa saol seo.

Bhí réamhinsint ag an am seo freisin, go háirithe le pósadh sa bhliain seo chugainn. Thit an teorainn idir an saol seo agus an saol eile. D’éirigh sí chomh tanaí le téada an phúca, agus is féidir féachaint ar an am a bhí le teacht.

Mír 5

05:25-05:50

Creidtear go láidir in Éirinn gur aon dream amháin iad an slua sí agus na mairbh. Ina theannta sin, tá an tuairim ann gur féidir leis na mairbh bheith “i dteannta na sióg”, is é sin go mbíonn siad i ríocht na ndaoine maithe.

Is féidir áiteamh go bhfuil an bunús céanna leis an dá thuairim a luaigh mé, is é sin go bhfilleann na mairbh orainn timpeall na Samhna, agus go mbíonn an slua sí inár measc, taca an ama chéanna.

Mír 6

05:52-06:28

Mhair féile ársa phágánach na marbh go láidir sa traidisiún dúchais. Ní dhearneadh féile saoire eaglasta den fhéile phágánach riamh, ach i gcaitheamh na gcéadta, rinne an eaglais iarracht chun an fhéile phágánach a athrú.

Sa bhliain 834, d’aistrigh siad Lá na Naomh Uile ó Bhealtaine go dtí an chéad lá de mhí na Samhna. Níos moille, ceiliúradh Lá Fhéile na Marbh ar an dara lá den mhí, agus is nós le Caitlicigh paidreacha a rá ar son na n-anamacha purgadóra i rith an lae seo.

Mar sin inniu, is cuimhin le daoine na mairbh timpeall an taca chéanna is a sinsir fadó.


Mír 7

06:30-07:00

Sa chosmeolaíocht Cheilteach, samhlaítear cothromaíocht idir an solas agus an dorchadas. Roinntí an bhliain ina dhá leath de réir leath an gheimhridh a bhí dorcha agus gruama agus leath an tsamhraidh a bhí geal agus soilseach.

Ceaptar go dtosnaíodh na féilte Ceilteacha ar an lá roimh fhéilte móra áirithe mar go samhlaíodh na Ceiltigh tús an lae agus leis an gcontráth i gcónaí nuair a bhídís ag áireamh na haimsire.

Mar sin, thosnaíodh ceiliúradh na Samhna san oíche go traidisiúnta.

Mír 8

07:32-08:11

Maireann nósanna ón saol anallód – na tinte cnámha agus leagan nua, na tinte ealaíne. Lastar coinnle i bpuimcíní. Itheann daoine úlla, cnónna agus torthaí an fhómhair. Gléasann daoine i mbréagriocht. Tá mire aisteach spleodrach ann.

Tá an saol bunoscionn ainrialta ar feadh oíche amháin. Is féidir le daoine athrú is a bheith cibé is mian leo. Tá atmaisféar carnabhalach ann. Cé nach gcreideann mórán daoine go bhfuil na mairbh ag siúl inár measc, baineann tréith dhiamhair dhraíochtach leis an cheiliúradh nua-aimseartha.

Léiríonn an Carnabhal i nDoire go bhfuil spiorad na Samhna beo bríomhar is dána go fóill.

Further study

Here are a few open questions for those who would like to their study a little further.

1. “Lastaí tinte”, “roinntí an bhliain ina dhá leath” – what form is this of the verbs las and roinn? Why is this tense very useful for this particular topic?

2. Find examples of the following nouns in the genitive case (tuiseal ginideach): geimhreadh, samhradh, Samhain, púca, lá, aimsir, am, féile, bliain, Éire, creideamh, grian.

3. From the above tuiseal ginideach forms, state whether each noun is masculine or feminine.

To find out more about these topics and more, why not consider Bitesize Irish membership. We have a range of options suitable for everyone from Irish culture enthusiasts to Irish language beginners to more dedicated learners of Gaeilge. 

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

2 thoughts on “Spiorad na Samhna Documentary video”

  1. Michaela Bartl-Flynn

    Very beautiful and interesting documentation on Samhain. Wish I would have been there. Go raibh mile maith agat for sharing!